Khi bạn bắt đầu học tiếng Anh trở lại sau một thời gian dài, bạn thường làm điều gì đầu tiên? Mua một cuốn sách từ vựng? Tải một app học từ mới? Hay mở danh sách 500 từ vựng thông dụng nhất trên mạng và bắt đầu học thuộc?
Đó là phản ứng tự nhiên của hầu hết chúng ta. Và có vẻ hợp lý: muốn nói tiếng Anh thì phải biết từ, mà muốn biết từ thì phải học. Nhưng vấn đề là sau khi đã dành hàng tháng trời để học từ mới, chúng ta vẫn không thể nói được một câu trọn vẹn mà không ấp úng, vẫn phải dừng lại giữa chừng để nhớ từ, và vẫn cảm thấy thiếu tự tin mỗi khi phải mở miệng. Vậy vấn đề nằm ở đâu? Không phải từ vựng là không quan trọng, mà là cách chúng ta tiếp cận từ vựng đã sai ngay từ đầu.
Sự hấp dẫn của những con số
Học từ vựng mang lại một cảm giác an toàn rất đặc biệt: nó cho bạn một con số cụ thể để bám vào. Mỗi khi bạn học được một từ mới, bạn có thể nói với bản thân rằng “mình đã tiến bộ” – và điều đó thực sự quan trọng, vì nó tạo động lực để tiếp tục. Nhưng vấn đề là cảm giác tiến bộ đó có thể là một ảo tưởng, bởi vì bạn không học từ vựng để biết nhiều từ, bạn học từ vựng để giao tiếp, và việc có một đống từ rời rạc trong đầu không tự động giúp bạn giao tiếp tốt hơn.
Hãy thử tưởng tượng bạn có một cái hộp chứa hàng ngàn viên gạch chất lượng cao, nhưng bạn không có xi măng và cũng không biết cách xây tường. Bạn có thể tự hào về số lượng gạch bạn có, nhưng bạn sẽ không thể xây được một căn nhà. Và trong một cuộc trò chuyện thực tế, bạn không cần một đống từ vựng rời rạc – bạn cần những cấu trúc để sắp xếp chúng thành một câu có nghĩa, và đó là thứ mà việc học từ vựng đơn lẻ không bao giờ cung cấp được.
Thử nghiệm: Bạn có thực sự hiểu những từ bạn đã học?
Hãy cùng làm một bài tập nhỏ: nhìn vào danh sách năm cụm từ dưới đây và tự hỏi mình đã từng nghe, từng nói, hoặc từng hiểu rõ cách dùng của chúng trong từng ngữ cảnh cụ thể chưa.
“Take it easy” – “I’m afraid so” – “That’s not the point” – “What’s the matter?” – “I’ve had enough”
Bạn có thể biết nghĩa đen của từng từ trong đó, nhưng biết cách dùng chúng một cách tự nhiên trong một cuộc hội thoại lại là một chuyện hoàn toàn khác. Và sự khác biệt đó không nằm ở việc bạn có biết từ hay không, mà nằm ở việc bạn có biết cụm từ đó được sử dụng như thế nào trong đời sống thực tế hay không.
Khi bạn học một từ đơn lẻ với định nghĩa tiếng Việt tương ứng, bạn đang học nó như một vật thể cô lập – không có bối cảnh, không có bạn đồng hành, không có những tình huống đi kèm. Và khi bạn cần dùng nó trong một cuộc trò chuyện, bộ não của bạn sẽ phải làm một thao tác cực kỳ phức tạp: nhớ từ, nhớ nghĩa của nó, tìm cách ghép nó với các từ khác để tạo thành câu, và tất cả những thao tác đó phải diễn ra trong một phần nghìn giây. Kết quả là bạn bị ngập trong suy nghĩ, nói ngập ngừng, và cảm thấy mình vô cùng kém cỏi.
Một cách tiếp cận khác: học từ vựng theo cụm
Nếu bạn đã từng trải qua cảm giác đó – biết rất nhiều từ nhưng không thể ghép chúng thành một câu trơn tru – thì có lẽ bạn đã học từ vựng theo cách quá đơn giản. Và cách để thoát ra khỏi vòng lặp đó không phải là học thêm nhiều từ hơn, mà là thay đổi cách bạn học.
Thay vì học từ đơn, hãy thử học các cụm từ hoàn chỉnh. Ví dụ, đừng học từ “appreciate”, hãy học cụm “I really appreciate it” và tự hỏi trong những tình huống nào mình sẽ nói câu đó. Đừng học từ “consider”, hãy học cụm “I’ll consider that” và tưởng tượng một cuộc đối thoại mà bạn có thể dùng nó. Khi bạn học theo cụm, bạn không chỉ học nghĩa của một từ, bạn học cách một từ hoạt động trong một cấu trúc cụ thể và ngữ cảnh cụ thể.
Phương pháp này sẽ khó khăn hơn và đòi hỏi nhiều thời gian hơn ở giai đoạn đầu, bởi vì bạn không thể chỉ học thuộc lòng và đánh dấu đã xong. Bạn sẽ phải đặt câu hỏi, đặt mình vào các tình huống khác nhau, và suy nghĩ về cách sử dụng thực tế của từng cụm từ. Nhưng cái giá phải trả đó là xứng đáng, bởi vì nó sẽ giúp bạn xây dựng một phản xạ tự nhiên – thay vì nhớ một từ rồi tìm cách ráp nó vào câu, bạn sẽ nhớ cả một cấu trúc và sẵn sàng dùng nó ngay khi cần.
Một thử thách nhỏ
Nếu bạn muốn thử một cách tiếp cận khác, hãy dành một tuần để thực hiện một điều đơn giản: mỗi ngày chỉ học một cụm từ duy nhất, nhưng cam kết sử dụng nó ít nhất ba lần trong những tình huống cụ thể. Ví dụ: nếu bạn học cụm “I completely agree with you”, hãy tìm ít nhất ba tình huống trong ngày – bất kể là với bạn bè, người thân, hay trong một cuộc trò chuyện bất kỳ – để nói câu đó một cách thực sự. Không cần phải nó trong tiếng Anh, chỉ cần nó trong một ngữ cảnh thực tế mà bạn tưởng tượng ra câu nói đó sẽ được dùng là đủ.
Bạn sẽ ngạc nhiên khi thấy một cụm từ được học và sử dụng đúng cách có thể gắn bó với bạn lâu hơn và sâu hơn gấp nhiều lần so với năm mươi từ vựng mà bạn học thuộc trong cùng một ngày.
Nếu bạn đã từng học hàng trăm từ mới mà vẫn không thể nói một câu hoàn chỉnh, thì có lẽ đã đến lúc để thay đổi một thói quen đã cũ. Vậy bạn sẽ bắt đầu với cụm từ nào trong tuần này? Hãy chia sẻ với tụi mình ở dưới phần bình luận nhé.
Bài viết nằm trong chuyên mục Blog – Đối thoại thường nhật của E-Master. Nếu bạn muốn nhận thêm các bài viết tiếp theo về cách học tiếng Anh đúng cách, hãy đăng ký nhận bản tin của chúng tôi.